MUTFAĞIMIZDAKİ DİL SAVAŞLARI: Hiç Merak Ettiniz mi Yediğimiz Meyve Ve Sebzelerin İsim Babaları Kim?
Karpuz Neden “Büyük Hıyar”, Mısır Neden Bir Ülke Adı? İşte Sofranızdaki Kelime Oyunları!
GİRDAP HABER / Kültür Analiz
Her gün soframıza gelen, pazar tezgahlarından torbalara doldurduğumuz meyve ve sebzelerin sadece tadı değil, isimleri de binlerce yıllık bir göçün hikayesini anlatıyor. Hiç düşündünüz mü; karpuza neden karpuz diyoruz ya da domates bu ismi alana kadar hangi kıtaları aştı? İşte mutfağınızın gizli tarihçesi:
1. Karpuz: Farsça’nın “Büyük Hıyar”ı!
Karpuz dediğimiz o devasa yaz meyvesi, ismini Farsça “harbuze” kelimesinden alıyor. Kelime anlamı ise oldukça şaşırtıcı: “Eşek hıyarı” ya da “Büyük meyve”. Yani Farslar bu meyveyi ilk gördüklerinde onu devasa bir hıyara benzetmişler! Biz ise bu kelimeyi yumuşatarak “karpuz” yapmışız.
2. Mısır: Bir Bitki mi, Bir Ülke mi?
Dünyada bu bitkiye genel olarak “Maize” veya “Corn” denirken, biz neden bir ülkenin adını veriyoruz? Çünkü bu bitki Anadolu’ya 17. yüzyılda Mısır üzerinden geldi. Halk, “Mısır’dan gelen buğday” demeye başladı ve zamanla sadece “Mısır” olarak kaldı. İlginç olan şu ki; Mısırlılar da mısıra “Suriye buğdayı” diyor! Yani herkes topu birbirine atmış.
3. Kavun: Bozkırın Öz Evladı
Kavun, listemizdeki en “yerli” isimlerden biri. Eski Türkçede “kagun” olarak geçen bu kelime, Orta Asya bozkırlarından bu yana dilimizde. Atalarımız kokusuna ve tadına hayran kaldıkları bu meyveyi öz be öz Türkçe bir isimle vaftiz etmişler.
4. Domates: Azteklerden Miras “Şişkin Meyve”
Domatesin yolculuğu Meksika’dan başlıyor. Azteklerin dilinde ismi “tomatl” idi, yani “şişkin meyve”. İspanyollar bu bitkiyi Avrupa’ya getirdiğinde, İtalyanlar ona “altın elma” (pomo d’oro) dediler. Biz ise Fransızların “tomate”sini alıp “domates”e çevirdik.
5. Fasulye: Ege’nin Öte Yakasından
Fasulye ismini Yunan komşularımıza borçluyuz. Yunanca “phasēlos” kelimesinden dilimize yerleşmiş. Mutfaktaki en eski göçmenlerden biri!
GİRDAP HABER’in NOTU:
Değerli Takipçilerimiz! Gördüğünüz gibi yediğimiz her lokmada bir tarih, her isimde bir coğrafya gizli. Siyasetin kavgasından, acentelerin vurdumduymazlığından yorulan ruhumuza bu “kelime yolculukları” iyi gelir. Bir dahaki sefere karpuzu keserken, onun aslında Farsça bir “hıyar benzetmesi” olduğunu hatırlayıp gülümseyin.
Mutfak sadece karın doyurmak için değil, kafa açmak için de harika bir yerdir!
