Orta Doğu’daki savaş büyürken kulislerde konuşulan bir iddia dikkat çekiyor. ABD’li bazı yetkililere göre İran’ın son saldırılarındaki hedef doğruluğunun arkasında beklenmedik bir destek olabilir. İddialara göre Moskova’dan gelen bazı veriler, sahadaki dengeleri sessizce değiştirmiş olabilir. Resmî olarak doğrulanmayan bu iddialar, savaşın arka planında ‘Putin’in gölgesi’ olup olmadığı sorusunu gündeme taşıdı. Peki gerçekten perde arkasında yeni bir güç mü devrede? Detaylar oldukça çarpıcı…
ABD-İsrail ile İran arasında Orta Doğu’da hızla tırmanan çatışmalar, küresel güç dengelerini doğrudan etkileyebilecek yeni iddialarla daha da karmaşık bir hal aldı. ABD’li yetkililere göre Rusya’nın İran’a, bölgedeki Amerikan askeri varlıklarının konumlarına ilişkin istihbarat sağladığı öne sürülüyor.
ABD basınında yer alan haberlere göre Moskova’nın sağladığı bilgilerin, İran’ın ABD hedeflerine yönelik saldırılarında kullanılabilecek uydu görüntülerini ve koordinat verilerini içerdiği iddia ediliyor.
Başta Washington Post, Wall Street Journal ve New York Times olmak üzere ABD basınında yer alan haberler, Rusya’nın çatışmada doğrudan askeri olarak yer almasa da istihbarat paylaşımı yoluyla İran’a destek verdiğine dair değerlendirmelere yer veriyor. Ancak bu iddialar resmî makamlar tarafından doğrudan doğrulanmış değil ve bazı yetkililer Rusya ile İran arasındaki istihbarat paylaşımının yeni olmadığını savunuyor.
Detaylara biraz daha yakından bakalım…
ABD’Lİ YETKİLİLER: RUSYA İRAN’A HEDEFLEME BİLGİSİ SAĞLADI
Washington Post’un istihbarat kaynaklarına dayandırdığı haberine göre, Rusya savaşın başladığı günden bu yana İran’a Orta Doğu’daki Amerikan askeri varlıklarının konumları hakkında bilgi sağlıyor.
Gazeteye konuşan ve konunun hassasiyeti nedeniyle isimlerinin açıklanmasını istemeyen üç yetkili, Moskova’nın İran’a ABD savaş gemileri ve askeri uçaklarının bulunduğu bölgelerle ilgili veriler ilettiğini söyledi.
Yetkililer, paylaşılan verilerin İran’ın ABD hedeflerini tespit etme kapasitesine katkı sağlayabilecek nitelikte olduğunu öne sürüyor. Habere göre bu yardımın kapsamı tam olarak net değil ancak bir yetkili, istihbarat paylaşımının “oldukça kapsamlı göründüğünü” söyledi.
Washington Post’a göre Rusya’nın İran’a istihbarat sağlaması, ABD’nin nükleer silahlara sahip büyük rakiplerinden birinin çatışmaya dolaylı biçimde dahil olduğuna dair ilk güçlü işaretlerden biri olarak değerlendiriliyor.
Haberde ayrıca İran’ın savaşın başlamasından kısa süre sonra ABD hedeflerini tespit etme kabiliyetinin azaldığı yönünde değerlendirmeler bulunduğu, Rusya’dan gelen verilerin bu açığı kapatmayı amaçlamış olabileceği ifade edildi.
Kremlin Sözcüsü Dmitry Peskov ise gazeteye yaptığı açıklamada söz konusu istihbarat iddiaları hakkında yorum yapmaktan kaçındı. Peskov, Moskova’nın çatışmayı “nedensiz bir silahlı saldırı” olarak gördüğünü ve savaşın sona ermesi çağrısında bulunduğunu söyledi.
ABD VE İSRAİL’İN SALDIRILARI SONRASI İRAN’IN MİSİLLEMELERİ
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik ortak askeri operasyonunun ardından bölgede geniş çaplı çatışmalar yaşandı. İran, misilleme olarak Orta Doğu’daki Amerikan üsleri ve müttefik hedeflerine insansız hava aracı ve yüzlerce füze fırlattı.
Washington Post’un haberine göre İran’ın Kuveyt’te gerçekleştirdiği bir insansız hava aracı saldırısında altı ABD askeri hayatını kaybetti, çok sayıda asker yaralandı. İran saldırıları sırasında ABD askeri üsleri, diplomatik temsilcilikler ve bazı sivil hedefler de risk altına girdi.
ABD ve İsrail’in ortak operasyonunda ise İran’a ait 2 binden fazla hedefin vurulduğu bildirildi. Bu hedefler arasında balistik füze rampaları, deniz kuvvetlerine ait unsurlar ve İran’ın askeri komuta yapısıyla bağlantılı noktalar yer aldı.
UYDU VERİLERİ VE KOORDİNATLAR PAYLAŞILMIŞ OLABİLİR
Wall Street Journal’ın haberine göre de Rusya’nın İran ile paylaştığı bilgiler arasında ABD savaş gemileri ve askeri uçaklarının koordinatları da bulunuyor olabilir. Gazeteye konuşan ABD’li bir yetkili, gizli istihbarat verilerinin Rusya’nın İran ile açık şekilde hedef belirleme amacıyla konum bilgisi paylaştığını kesin biçimde ortaya koymadığını, ancak elde edilen verilerin böyle bir sonuca ulaşılmasını “makul kıldığını” söyledi.
Konu hakkında bilgi sahibi olan eski bir Rus istihbarat subayı ise Moskova’nın İran’a kendi uydu ağından elde ettiği verilerin yalnızca sınırlı bir kısmını aktardığını ileri sürdü. Buna göre İran’ın kendi uydu kapasitesinin sınırlı olması nedeniyle Rusya’dan gelen küçük miktardaki istihbarat bile Tahran için önemli bir avantaj sağlayabilir.
Ancak bazı analistler Rusya’nın uydu ve uzay kabiliyetlerinin ABD ve Çin kadar gelişmiş olmadığını belirterek bu verilerin sahada ne kadar etkili olabileceğinin belirsiz olduğunu ifade ediyor. Carnegie Uluslararası Barış Vakfı’nda araştırmacı olan Nicole Grajewski de Rus uydu görüntülerinin kapsama alanında boşluklar bulunduğunu ve bu nedenle istihbaratın sınırlı değer taşıyabileceğini söyledi.
İRAN’IN SALDIRILARINDA ‘YÜKSEK HASSASİYET’ İDDİASI
Washington Post’a konuşan bazı analistler ise İran’ın saldırılarında görülen hassasiyetin dikkat çekici olduğunu belirtiyor. Carnegie Uluslararası Barış Vakfı’nda Rus ordusu uzmanı olan Dara Massicot, İran’ın özellikle radar sistemleri ve komuta-kontrol merkezlerine yönelik saldırılarında yüksek doğruluk oranı bulunduğunu ifade etti.
Massicot, İran’ın “erken uyarı radarlarına ve ufuk ötesi radar sistemlerine çok hassas saldırılar gerçekleştirdiğini” söyledi. Analistlere göre İran’ın kendi uydu ağı sınırlı olduğu için Rusya’nın uzay tabanlı istihbaratı Tahran açısından oldukça değerli olabilir. Özellikle Rusya’nın Ukrayna savaşında edindiği hedefleme tecrübesinin bu süreçte İran’a aktarıldığı değerlendiriliyor.
İRAN’IN HEDEF ALDIĞI ABD TESİSLERİ
New York Times’ın aktardığı bilgilere göre İran saldırılarında şu ana kadar doğrudan bir ABD savaş gemisi vurulmadı. Ancak ABD üsleri ve tesisleri hedef alındı.
Yetkililere göre:
* Kuveyt’teki bir ABD askeri üssüne düzenlenen saldırıda altı asker öldü
* Bahreyn’deki bazı tesisler hasar gördü
* Suudi Arabistan’ın Riyad kentindeki CIA istasyonunun bulunduğu bina İran insansız hava araçlarının hedefi oldu
Riyad’daki saldırıda can kaybı yaşanmadı ancak binada ciddi hasar meydana geldi. ABD Dışişleri Bakanlığı’nın iç değerlendirmesine göre bazı bölümler “kurtarılamaz” durumda.
PENTAGON’UN MÜHİMMAT STOKLARI HIZLA AZALIYOR İDDİASI
Yine Washington Post’un haberine göre ABD ordusu çatışmalar sırasında hassas güdümlü mühimmat ve hava savunma füzelerini hızla tüketiyor. Haberde, Genelkurmay Başkanı General Dan Caine’in operasyon öncesinde bu durumun risk yaratabileceği konusunda Başkan Donald Trump’a uyarıda bulunduğu iddia edildi.
RUSYA VE İRAN ARASINDAKİ STRATEJİK İŞ BİRLİĞİ
Rusya ile İran son yıllarda askeri ve stratejik iş birliğini önemli ölçüde artırdı. Analistlere göre iki ülke özellikle ABD liderliğindeki uluslararası düzene karşı ortak bir pozisyon paylaşıyor.
Wall Street Journal’a göre geçen yıl imzalanan stratejik ortaklık anlaşması da iki ülke arasındaki güvenlik ilişkisini güçlendirdi. Ukrayna savaşında İran, Rusya’nın en önemli insansız hava aracı tedarikçilerinden biri oldu. İran üretimi saldırı dronları Ukrayna şehirlerine yönelik saldırılarda sıkça kullanıldı. ABD’li yetkililere göre Rusya da karşılığında İran’a askeri teknoloji ve istihbarat desteği sağladı.
BİR BAŞKA DİKKAT ÇEKİCİ DETAY: UKRAYNA FAKTÖRÜ
Çatışmanın bir başka dikkat çekici yönü ise Ukrayna’nın dolaylı şekilde sürece dahil olması. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy sosyal medya platformu X’te yaptığı paylaşımda, ABD yönetiminin İran insansız hava araçlarına karşı savunma konusunda Kiev’den yardım istediğini açıkladı. Uzmanlar, Ukrayna’nın İran üretimi dronlarla yıllardır mücadele ettiği için bu alanda önemli deneyim kazandığını belirtiyor.
PUTİN’İN STRATEJİK HESAPLARI NE?
Bazı analistlere göre Putin’in İran’a verdiği sınırlı destek iddiası doğrudan savaşa girmekten ziyade stratejik avantaj sağlamayı amaçlıyor. Washington Post’un analizine göre Rusya, ABD ile İran arasında uzun sürecek bir çatışmanın birkaç açıdan kendisine fayda sağlayabileceğini düşünüyor.
Bu olası avantajlar arasında:
* Petrol fiyatlarının yükselmesi
* ABD ve Avrupa’nın Ukrayna savaşından dikkatinin dağılması
* Batı’nın askeri kaynaklarının başka cephelere yönelmesi gibi faktörler yer alıyor.
Ancak Rusya’nın doğrudan askeri müdahaleden kaçınmasının en önemli nedeni olarak Ukrayna’daki savaş gösteriliyor.
New York Times’ın “Russia Is Sharing Intelligence With Iran, U.S. Officials Say”, Wall Street Journal’ın “Russia Secretly Sharing Location of U.S. Targets With Iran, U.S. Officials Say” ve Washington Post’un “Russia is providing Iran intelligence to target U.S. forces, officials say” başlıklı haberlerinden derlenmiştir.
