Maliye ve Kayıt Dışı Ekonomiyle Mücadele
Maliye Bakanlığı, son dönemlerde kayıt dışı ekonomiyle mücadele amacıyla çeşitli teknikler geliştirmekte ve özellikle yapay zeka gibi modern teknolojileri kullanmaktadır. Bu çerçevede, gelirlerini Maliye’ye bildirmeyen mükelleflere ulaşarak, eksik beyan ettikleri gelirlerinin nedenini sormaktadır. Bu sistem, ‘izaha davet’ olarak adlandırılmaktadır ve 2024 yılında toplamda 85 bin 613 mükellef bu yöntemle izaha davet edilmiştir.
Gelir İdaresi Başkanlığı, mevcut verileri analiz ederek vergi ödemeyen mükellefler hakkında izaha davet sürecini başlatmaktadır. Yapılan ilk tespitler, bu konuyla ilgili komisyonlarda detaylı bir şekilde ele alınmakta ve yapılan analizler sonucunda vergi kaybına neden olduğu belirlenen mükellefler için ön tespit çalışmaları gerçekleştirilerek izaha davet edilmektedir.
İzaha davet edilen mükellefler, kendilerine tanınan haklar çerçevesinde Ön Tespit ve İzah Değerlendirme Komisyonuna açıklamalarda bulunurlar. Eğer komisyon, mükelleflerin yaptıkları açıklamaları yeterli bulursa, süreç burada sona ermektedir ve ek bir denetime ihtiyaç duyulmamaktadır. Ancak, yapılan açıklamalar kabul edilmezse mükelleflerden beyanlarını düzeltmeleri istenmektedir. İzaha davet edilenlerin izahı kabul edilmeyen durumlarında, eğer beyannamelerini süresi içinde düzeltirlerse vergi ziyaı cezası olarak %20 uygulanmaktadır.
Ancak, süresi içerisinde izahda bulunmayanlar ve izahları kabul edilmeyen mükellefler ile ön tespit konusuyla ilgili tespit edilen vergi veya matrah farklarına göre beyannamelerini düzeltmeyen mükellefler hakkında vergi incelemesi veya takdire sevk süreci başlatılmaktadır.
Geçtiğimiz yıl, 26 bin 14 mükellef vergi ziyaına neden olduğu tespit edildiği için izaha davet edilmiştir. Ayrıca, 59 bin 599 mükellefe sahte ve yanıltıcı belge kullanma fiilleri doğrultusunda ön tespit yazısı tebliğ edilmiştir. Sonuç olarak toplamda 85 bin 613 mükellef izaha davet edilmiş ve bu sürecin sonunda mükellefler 117 bin 565 adet beyanname vermiştir.
Bunun yanı sıra Gelir İdaresi Başkanlığı, mükelleflerin gönüllü uyum kapsamında bilgilerini inceleyebilmektedir. Bu süreçte defter ve belgeler kontrol edilmekte, ibraz edilen bilgi ve belgeler değerlendirilmektedir. Mükellefler bu doğrultuda gönüllü uyuma davet edilerek beyanlarını düzeltme imkanı bulmaktadır. 2024 yılında bu kapsamda yürütülen çalışmalar sonucu 43 bin 620 mükellef gönüllü uyuma davet edilmiştir.
