Uzmanlar, 2024 Nobel Kimya Ödülü’nü kazanan araştırmaların önemini CNN’e aktardı. İsveç’teki Karolinska Enstitüsü’nde Tıbbi Genetik Profesörü olan Anna Wedell, bu yılki ödülü alan Demis Hassabis ve John Jumper’ın “protein yapı tahmini” üzerindeki çalışmalarının kimya alanında tarihi bir dönemeci temsil ettiğini belirtti.

Wedell, Hassabis ve Jumper’ın geliştirdiği AlphaFold2 yapay zeka modelinin, yaklaşık 200 milyon proteinin yapısını tahmin edebildiğini ve bu modelin kamuya açık hale getirildiğini ifade etti. Bu gelişmenin, farklı alanlarda önemli bir ilerleme sağlayabileceğini vurguladı.

Clarivate Bilimsel Bilgi Enstitüsü’nden Araştırma Analizi Başkanı David Pendlebury, Hassabis ve Jumper’ın makalesinin 16 binden fazla kez atıfta bulunulmasını, “eşi benzeri görülmemiş bir durum” olarak tanımladı. Pendlebury, 61 milyon bilimsel makalenin yalnızca 500’üne 10 binden fazla atıf yapıldığını ve yapay zekanın bilim araştırmalarındaki etkisinin fizik ve kimya alanında devam eden ödüllerle gözler önüne serildiğini aktardı.

Kraliyet Topluluğu Başkanı Adam Smith, AlphaFold’un geliştiricilerine verilen ödülün, yapay zekanın bilimdeki dönüştürücü rolünü açık bir şekilde tanıdığını belirtti. Smith, Demis Hassabis’in bilimsel zorlukları aşma ve topluma fayda sağlama konusundaki vizyonunu vurguladı.

AlphaFold2, Google’ın yapay zeka şirketi DeepMind tarafından geliştirilmiştir. Nature dergisinde yayımlanan bir makaleye göre, bu model amino asit dizilerinden proteinlerin üç boyutlu yapılarını tahmin etme işlevine sahiptir.

Protein yapısı tahmini, biyoloji ve kimyada en zor problemlerden biri olarak kabul edilir ve bu alanda bilim insanlarının 50 yıldan fazla süredir çalıştığı belirtilir. AlphaFold2’nin sağladığı ilerleme ise büyük bir yenilik olarak kaydedilmektedir.

200 milyondan fazla proteinin yapısının tahmin edilip paylaşılması, bilim camiasında büyük bir heyecan yaratmıştır. AlphaFold2’nin yapısal biyoloji, ilaç keşfi ve protein tasarımı üzerine etkileri, bu modellerin ihtiyaç duyulduğu pek çok araştırma alanında önemli değişiklikler yapacağı düşünülmektedir.

AlphaFold2, 2021 yılında geliştirildiği halde biyoloji ve tıp alanlarında şimdiden birçok çalışma yapılmaktadır.

Ödülün diğer yarısı, yeni işlevlere sahip proteinler inşa etmeyi başaran Washington Üniversitesi Protein Tasarımı Enstitüsü Başkanı David Baker’a verildi. Nobel komitesi üyesi Johan Aqvist, Baker’ın bilgisayar programını protein yapılarını uzayda çizmek ve hangi amino asit dizisinin bu yapıyı sağlayacağını bulmak için kullandığını ifade etti.

Aqvist, Baker’ın yarattığı protein çeşitliliğinin olağanüstü olduğunu belirterek, “Bu teknoloji ile artık neredeyse her tür proteini inşa edebiliyorsunuz gibi görünüyor.” dedi.

Kaynak: AA