Hızlı Yakıt Sistemi
7 okunma

Türkiye’nin zor dengesi…

TÜRKİYE “SAHA AKTÖRÜ”NDEN “MİMAR” POZİSYONUNA MI GEÇİYOR?

Yemen’den Mekke’ye: Husiler, İran, Suudi Arabistan ve büyük güçlerin vekâlet mücadelesinden Türkiye’nin yeni güvenlik konumuna…
Ortadoğu’da bazı anlaşmalar imzalandığı gün başlamaz. Yıllarca biriken krizlerin, değişen ittifakların ve güvenlik kaygılarının sonunda masaya gelir.
Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında 7 Ağustos 2026’da Mekke’de imzalanan Ortak Savunma Anlaşması’na da böyle bakmak gerekiyor. Üç ülkeden birine yönelik silahlı saldırının tüm taraflara yönelik kabul edilmesi, anlaşmanın temel caydırıcılık mekanizmasını oluşturuyor.
Ama bu anlaşmayı anlamak için önce daha eski bir soruya dönmek gerekiyor:
Ortadoğu’da bugüne kadar kim kimi kullandı?

BÜYÜK GÜÇLER, BÖLGESEL AKTÖRLER VE VEKÂLET SAVAŞLARI

Yemen bunun en iyi örneklerinden biri.
Husiler İran tarafından kurulmuş bir yapı değil. Kökenleri Kuzey Yemen’deki Zeydi siyasi hareketine dayanıyor. Ancak zaman içinde İran’la askeri ve stratejik ilişkileri gelişti.
İran Husilere destek verdi.
Suudi Arabistan Husilere karşı Yemen’deki aktörleri ve koalisyonu destekledi.
ABD ve İngiltere farklı dönemlerde Suudi öncülüğündeki yapıya destek sağladı.
Fakat burada hikâyenin diğer tarafını da görmek gerekiyor:
Büyük güçler yerel aktörleri kullanırken, yerel aktörler de büyük güçleri kendi amaçları için kullandı.
Bu yalnızca Yemen’e özgü değil.
Soğuk Savaş döneminde Mısır, Suudi Arabistan, Sovyetler Birliği, İngiltere ve ABD Yemen’deki farklı aktörlerle ilişki kurdu. Daha sonra İran-Husi ilişkisi, Suudi-İran rekabetinin yeni sahalarından birine dönüştü.
Sonuçta yerel çatışmalar bölgesel rekabetlere, bölgesel rekabetler de küresel güvenlik sorunlarına dönüştü.
Yemen’de başlayan denklem bugün Kızıldeniz’e kadar uzanıyor.
Husilerin Suudi Arabistan’a yönelik saldırıları da Mekke Anlaşması sonrasında Türkiye’nin yakından takip ettiği bölgesel güvenlik başlıklarından biri haline geliyor. Hakan Fidan’ın 19 Eylül’deki açıklamasına göre Suudi Arabistan’ın ortaya çıkan askeri ihtiyaçları anlaşma çerçevesinde Türkiye ve Pakistan’la ele alınabilecek.

HARİTANIN DİĞER TARAFINDA İSRAİL VAR
Peki bu tarihsel döngünün bugünkü haritasında Israil nerede?
Mekke Anlaşması’nın Israil’e karşı kurulmuş bir ittifak olduğunu söylemek için resmi belgelerde yeterli dayanak yok. Ankara da anlaşmanın herhangi bir ülkeyi hedef almadığını açıkça belirtiyor. Fidan, anlaşmanın Türkiye’nin NATO dahil mevcut ittifaklarının yerine geçmediğini de vurguluyor.
Ancak İsrail faktörünü bölgesel denklemden çıkarmak da mümkün değil.
IISS’nin değerlendirmesine göre İsrail ve İran’ın bölgedeki askeri faaliyetleri, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın güvenlik kaygılarını artıran unsurlar arasında.
Üstelik burada üç ülkenin tehdit algıları aynı değil.
Riyad açısından İran ve Husiler öne çıkıyor.
Ankara’nın güvenlik hesabında ise İsrail, Suriye ve bölgesel askeri dengeler de önemli yer tutuyor.
Pakistan’ın hesabı ise Güney Asya’dan Ortadoğu’ya uzanan farklı bir stratejik çizgi taşıyor.
Üç farklı güvenlik hesabı, tek bir anlaşmada buluşuyor.

O HALDE MEKKE ANLAŞMASI NEDEN ŞİMDİ?

Çünkü artık tek bir tehditten söz etmiyoruz.
İran, İsrail, Husiler, Suriye, Kızıldeniz var.
Ve bütün bunların üzerinde, bölge ülkelerinin kendi güvenlik kapasitelerini artırma arayışı bulunuyor.
Hakan Fidan anlaşmayı “bölgesel sahiplenme” anlayışının ürünü ve yeni bir bölgesel güvenlik mimarisinin başlangıcı olarak tanımlıyor.
31 Ağustos’ta İstanbul’da yapılan ilk toplantıda ortak savunma sanayii, teknoloji, üretim, askeri uyum ve kalıcı bir sekretarya konusunda adımlar atıldı. Aynı açıklamada gerilimin düşürülmesi ve krizlerin barışçıl çözümü de vurgulandı.
Dolayısıyla Mekke’deki imzanın arkasında yalnızca tek bir ülke veya tek bir tehdit değil, değişen bölgesel güvenlik mimarisi bulunuyor.

TÜRKİYE’NİN ZOR DENGESİ

Türkiye’nin farkı burada ortaya çıkıyor.
Ankara Suudi Arabistan’la savunma ortaklığını güçlendiriyor, Pakistan’la stratejik ilişkisini derinleştiriyor ve NATO üyeliğini sürdürüyor.
Aynı zamanda İran’la diplomasi kanalını açık tutuyor.
Israil’le ciddi stratejik anlaşmazlıklar yasarken ABD ile ittifak ilişkisini de koruyor. Dolayısıyla Türkiye’nin önündeki görev yalnızca caydırıcılık üretmek değil: Caydırıcılık ile diplomasiyi aynı anda kullanabilmek.
Mekke Anlaşması’nı yalnızca askeri bir ittifak olarak okumak bu nedenle eksik kalır. Ortadoğu’da uzun yıllardır çalışan model şuydu:
Büyük güç → yerel aktör → vekâlet savaşı → bölgesel kriz.
Şimdi bunun karşısına başka bir model çıkıyor:
Bölgesel güçler → ortak savunma → ortak caydırıcılık → kendi güvenlik mimarisini kurma arayışı.
Mekke Anlaşması’nın gelecekte tam olarak neye dönüşeceğini söylemek için henüz erken. Ama artık soru yalnızca:
“Ortadoğu’da kim kimi kullandı?” değil.
Asıl soru şu:
Ortadoğu’da bundan sonra kim, kiminle kendi güvenlik düzenini kuracak?
Ve Türkiye’nin önündeki asıl mesele de burada.
Riyad’la güvenlik ortaklığını güçlendirirken Tahran’la diplomasi kanalını açık tutmak; İsrail’le stratejik gerilimi yönetirken Washington’la ittifakı korumak; Yemen’den Kızıldeniz’e uzanan hatta gerektiğinde askeri, gerektiğinde diplomatik kapasitesini kullanmak.
Kolay bir denge değil.
Ama Mekke Anlaşması Türkiye’yi artık bu denklemin dışındaki bir gözlemci olmaktan çıkarıyor.
Türkiye artık haritaya bakmıyor.
Haritanın çizildiği masada oturuyor.

Selmin PAZVANTOĞLU

Okuyucu Yorumları0

Bu habere henüz yorum yapılmamış. İlk görüşü siz paylaşın!

Yeni Bir Yorum Bırakın